Plakkerig Setje

The Streets of San Francisco, a Quinn Martin Production, starring Karl Malden and Michael Douglas (ja die, maar dan als jonkie). De originele politie-drama tv-serie liep vanaf 1970 tot 1976 en viel op door authenticiteit. Hij viel nog meer op door het fantastische intro geschreven door Patrick Williams, die ook muziek schreef voor series als Columbo en vele anderen. De tune viel op door de snelheid, er was meteen actie; een blazerstune werd ingezet, saxofoon daaroverheen en vervolgens een erg plakkerig gitaartje en een Fender Rhodes (elektrische piano) solo. Dat deed het hem! Door de jaren heen werd het gitaartje agressiever en kwam meer en meer op de voorgrond te staan. De serie werd zo een beetje bij de tijd gehouden; ik heb minstens tien versies van het intro alleen al. De bekende filmmuziek-schrijver Henry Mancini vond de tune prachtig en voegde er nog eens een extra versie aan toe.

In 1971 was de tune van de film Shaft geschreven door Isaac Hayes voor het eerst op de radio, weer met dat plakkerige gitaartje en lekker vette blazers. Shaft behoorde daardoor meteen tot de basiscollectie. Heerlijk. Maar was hier sprake van toeval of een stroming? Begin jaren zeventig was de filmindustrie in een crisis en er werd naarstig gezocht naar een nieuwe afzetmarkt. Die werd gevonden in het crossover publiek, het Afrikaans-Amerikaanse publiek aan de ene kant, het blanke publiek aan de andere kant. De tijd was rijp voor meer begrip van de Afrikaans-Amerikaanse medemens en zo zou iedereen nieuwe films bezoeken. Bij die films moest natuurlijk muziek in stijl komen. Topartiesten zorgden daar met plezier voor. Een indicatie: James Brown, Curtis Mayfield, Isaac Hayes, Roy Ayers, Quincy Jones en JJ Johnson (de laatste drie allemaal uit de jazzwereld). De films, met blacks in de hoofdrol, in de regisseursstoel en bij de muziekscore werden bekend als Black Action Films of Blaxploitation. Meest bekende, eigenlijk meteen al was Shaft, later gevolgd door Super Fly.

Voor the Blacks was het als het verkrijgen van hun rechten, een soort bevrijding. De ontwikkeling bracht nieuwe sterren voort als Sidney Poitier, Jim Brown, Fred Williamson, Jim Kelly maar vooral Pam Grier (rechts) werd de personificatie van Blaxploitation. Als femme fatale speelde ze sterke, intelligente vrouwen in allerlei hoofdrollen. Platenmaatschappijen Stax en Motown pikten hun graantjes mee als het ging om filmmuziek. Typisch dat veel opnamen voor Stax gemaakt werden door blanken: Booker T and the MGs. Zij werden in 1968 door Stax (in feite hun eigen studio) gevraagd muziek te maken voor de film Uptight. De single die erbij hoorde kwam tot een zesde plek in US Pop Charts in1969. Wegens dat succes mocht nieuwkomer Isaac Hayes de score schrijven voor Shaft. Het bleek een omwenteling, want tot dan toe mochten alleen klassieke- of jazzmusici scores schrijven. Hayes was van de funk en kon nog geen noot op papier krijgen; hij moest alles uitleggen of voordoen. Dat maakte zijn arrangementen een stuk losser en dat bleek juist dt extra dat nodig was. Het succes van Shaft opende vele deuren. Die stijl, ja die met het plakkerige gitaartje, blazers, sax, fluit, funk en soul zette de toon voor veel andere films.

Veel muziek in die stijl is te vinden op Can You Dig It? Een tweecdset uitgegeven door Soul Jazz Records; een label dat meer bijzondere uitgaven verzorgt. Prachtig vorm gegeven, veel afbeeldingen en een 96 paginas tellend boek erbij. De cds bieden 34 tracks die stuk voor stuk goed zijn, geen enkel zwak nummer; puur genieten: Tunes van o.a. Shaft, Superfly, Coffy, Uptight worden uitgevoerd door Roy Ayers, Marvin Gaye, Bobby Womack, James Brown, Quincy Jones, Curtis Mayfield, Earth Wind & Fire, Isaac Hayes, Grant Green, Booker T & MGs. Jammer is dat Blaxploitation niet heel lang duurde, in 1978 was het al afgelopen. Thank God its Friday was een van de eerste disco gerelateerde films, het bleek de doodsteek. Gelukkig kunnen we nog steeds van de Blaxploitation muziek genieten. In feite is de cd-set bijna een mini-encyclopedie van het genre. Wire Magazine merkt terecht dan ook op: An exemplary collection that is near perfect. Een plakkerige setje.