Meest invloedrijke album ooit?



Pet Sounds lp in mono: voor- en achterkant 1966


Pet sounds 2016; 50th Anniversary Super Deluxe Edition met 48 pagina's tellend boek, 4cd en 1 Blu-ray




Veel mensen zijn gek op lijstjes en hokjes, dat is overzichtelijk en ruimte de hersenspinsels lekker op. Als het ware een Marie Kondo voor de chaotische geest. Een van de steeds terugkerende lijstjes is die van ‘Het meest invloedrijke album ooit’. Dan wordt meestal Sgt. Pepper’s Lonely Heartsclub Band van The Beatles genoemd. Dat is natuurlijk best leuk en aardig voor die Beatles, maar zij waren voor dat album behoorlijk onder invloed van Pet Sounds van The Beach Boys. Pet Sounds werd vooral gemaakt door Brian Wilson, die op zijn beurt weer ondersteboven was van Rubber Soul van… The Beatles. In het kort: het is een tijdvak waarin iedereen elkaar op een positieve manier beïnvloedde of versterkte. Muziek ging halverwege de jaren zestig heel wat grenzen over, muzikale én geestelijke. Tot die tijd was het zo dat musici enkele echt goede songs schreven, dat werden singles. Voor zo’n lange lp was meer nodig dan een handvol singles, dus lp’s werden letterlijk gevuld met tracks die bijna altijd wat minder waren, maar wel de twee kanten vulden. Ze werden ook zo genoemd: ‘filler tracks’. Wilson vond dat The Beatles op Rubber Soul bijna alleen maar goede tracks hadden gezet, maar dat het nog iets beter kon. Hij zei dan ook tegen zijn toenmalige vrouw Marilyn: “Marylin, I'm gonna make the greatest album! The greatest rock album ever made!” Hij doelde vooral op een album zonder noodvullingen, elke track moest gewoon goed zijn. Dat lukte. Maar toen het album in 1966 op de markt kwam begreep niet iedereen, inclusief zijn eigen bandleden, zijn werk en werd het album lauw ontvangen. Nu zien de meesten dat anders, maar je kunt beter je tijd vooruit zijn dan achteruit, toch?

Om goed te begrijpen wat er in 1966 gebeurde rondom Pet Sounds en waarom die plaat zo bijzonder is moeten een paar zaken voor het voetlicht gebracht worden. Eén ervan is het feit dan The Beach Boys op dat moment een ongelooflijk populaire band was. Je zou kunnen stellen dat het de Amerikaanse tegenhanger was van die Engelse Beatles. Beach Boy-mania dus. Elke single op de eerste plek, elk album een succes. Voor Pet Sounds hadden The Beach Boys al tien albums gemaakt.
The Beach Boys waren vooral bekend van hits als ‘Surfin’ U.S.A.’, ‘Surfer Girl’, ‘California Girls’ en ‘I Get Around’. Allemaal vrolijke, weinig om het lijf hebbende liedjes vol zon, zee strand en surfende jongens en meisjes. The Beach Boys bestonden op dat moment uit Brian Wilson (1942- /basgitaar, zang, keyboards, synthesizers, accordeon, etc.), zijn twee jongere broers: Carl (1946-1998/gitaar, zang) en Dennis (1944-1983/drums, piano, zang), hun neef Mike Love (1941- /zang) en Brian’s schoolvriend Al Jardine (1942- /ritmegitaar, zang).

Echter de vele tournees en de druk om nieuwe hitste produceren braken Brian Wilson op. Hij had in een vliegtuig op weg naar huis van een concert last gekregen van een paniekaanval. Hij sloeg daarna enkele optredens af en wilde eigenlijk niet meer. Als een van de belangrijkste componisten was dat lastig voor de band. De oplossing was eigenlijk simpel: Wilson bleef thuis om te componeren en voor liveoptredens werd een vervanger aangetrokken. Dat werd Bruce Johnston (1942- /basgitaar, zang). Later zou Pink Floyd naar deze actie verwijzen toen het slecht ging met Syd Barrett en de band David Gilmour had aangetrokken als vervanger.

Voorlopig was iedereen blij. Wilson trok zich terug in de studio om een nieuw album te maken. Het verhaal gaat dat hij in een speciale kamer thuis tonnen zand liet storten, zodat hij op blote voeten achter de piano én met open deuren het beachgevoel kon blijven ervaren en toch doorwerken.

Voor het nieuwe album had Wilson inspiratie nodig en vond die op drie verschillende manieren. Enerzijds door naar andere muziek te luisteren, zoals de eerder genoemde Rubber Soul, anderzijds door zich te storten op geestverruimende middelen. Ook hier speelt de geest van de tijd een essentiële rol, want Wilson komt in aanraking met LSD. Hij komt gelouterd uit zijn trip: "I learned a lot of things, like patience, understanding. I can't teach you, or tell you what I learned from taking it." Daarna en daarom gebruikt hij vaker geestverruimende middelen om songs te schrijven: "I wrote Pet Sounds on marijuana—not on it, but I utilized marijuana now and then for Pet Sounds. ... It gave me the ability—carte blanche—to create something, you know what I mean? And that's where it's at; drugs aren't where it's at. But, for me, that's where it was at in 1966."
De derde weg was een toevallige. Ergens in 1965 had Wilson Tony Asher ontmoet. Het klikte en de heren vonden elkaar in gesprekken over meisjes, vrouwen en ex-liefdes. Wilson vraag of Asher wil meehelpen aan zijn nieuwe album. Asher ziet dat wel zitten. Wilson begint meestal iets te spelen, waarna hij uitlegt wat hij zou willen. Wilson was positief over de samenwerking: "I think Tony had a musical influence on me somehow. After about ten years, I started thinking about it deeper ... because I had never written that kind of song (God Only Knows). And I remember him talking about 'Stella by Starlight' and he had a certain love for classic songs." Merkwaardig genoeg ziet Asher dat heel anders: “It was an embarrassing experience; Wilson "exhibited this awful taste. His choice of movies, say, was invariably terrible. ... every four hours we'd spend writing songs, there'd be about 48 hours of these dopey conversations about some dumb book about mysticism he'd just read. Or else he'd just go on and on about girls."

Maar dat is achteraf. In 1966 waren Wilson en Asher druk bezig het album vorm te geven, terwijl The Beach Boys on the road waren. Omdat dat proces wat langer duurde dan verwacht bracht hun platenmaatschappij eind 1965 een ‘kerstalbum’ uit: Beach Boys party!”’ Van het met veel foto’s uitgevoerde, luxe album straalt plezier en intimiteit. Goed voor de feestdagen dus. Het album met vooral akoestisch werk en covers kwam tot de zesde plek in de album Top100.

De opnames voor Pet Sounds vonden plaats tussen januari en april 1966. Dat zijn tijden mensen, want in mei is het album al op de markt. Kom daar nu maar eens om. Maar, zoals je bijna zou kunnen verwachten met bovengenoemde band-scheiding, er ontstaan fricties. Voordat men de studio inging was het album al voor het grootste deel klaar en was er weinig of geen ruimte voor de andere Beach Boys om nog iets in te brengen. Ja, ze zingen en spelen op de meeste tracks, maar niets is wat het lijkt. Wilson’s werk was zo complex en moeilijk dat de bandleden het niet konden spelen. Daarbij was een amalgaam aan ‘vreemde’ instrumenten nodig én dus een andere werkwijze dan even de liedjes inspelen en klaar. Veel ‘instrumenten’ werden nu voor het eerst gebruikt voor een pop/rock-album. Een greep: ukulele, accordeon, Theremin, bongo’s (al dan niet in the back), spinet, viool, altviool, cello, trombone, Coca-Cola flessen, blaffende handen, treinen en fietsbellen. Toen in dit genre inderdaad ongehoord. Bij sommige jazz en vooral elektronische muziek niets nieuws.

Wilson met zijn visie over het beste album ooit wilde gebruik maken van de techniek van producer Phil Spector: laagjes van geluiden opbouwen als een soort Legostenen om het ultieme geluid te krijgen. Technicus Chuck Britz: "Brian knew basically every instrument he wanted to hear, and how he wanted to hear it. What he would do is call in all the musicians at one time (which was very costly), but still, that's the way he would do it." Gelukkig voor Wilson kreeg hij de beschikking over zowel vier- als achttrack recorders.

Over de stemmen van The Beach Boys zegt Jardine: “Each member was taught their individual vocal lines by Brian at a piano. He explains, "Every night we'd come in for a playback. We'd sit around and listen to what we did the night before. Someone might say, well, that's pretty good but we can do that better ... “
Omdat de instrumentale partijen te moeilijk waren om zelf te spelen werd The Wrecking Crew ingezet. Hun werkwijze is elders op de LemonTree te lezen. Natuurlijk gaf dat scheve gezichten. Tony Asher: “All those guys in the band, certainly Al, Dennis, and Mike, were constantly saying, 'What the fuck do these words mean?' or 'This isn't our kind of shit.” Ook de muziek was anders, de zorgeloze, simpele popliedjes waren verdwenen ten gunste van muziekstukken met elementen van jazz, avant-garde, klassiek. Critici die het album indertijd wilde duiden kwamen daarom met termen als: ‘progressive pop, chamber pop, psychedelic pop, art rock, psychedelic rock, baroque pop, experimental rock en avant-pop.’ Reden genoeg om onmiddellijk die plaat aan te schaffen natuurlijk.

Er waren maar liefst zevenentwintig opnamesessies nodig. Voor die tijd was Pet Sounds met een totale kostenpost van $70.000 het duurste album ooit. Uit dezelfde sessies kwam een nieuw single: ‘Good Vibrations’. Dat nummer werd speciaal bewaard als single en staat niet op de lp. Alleen voor de opname van Good Vibrations werd $50.000 neergeteld, maar dan had je ook wat. Een vergelijking: Freak Out van (ook uit 1966) Frank Zappa werd gemaakt voor ongeveer $35.000 en dat was vond men in die tijd ‘ongehoord duur!’

Pet Sounds was de verklanking van de tijd. Niet alleen de invloed van The Beatles was te horen, maar ook die van Burt Bacharach, Nelson Ridde en Les Baxter. Die laatste is vooral bekend geworden door zijn ‘easy listening’-muziek. Heel easy was dat niet, later viel het onder de noemer ‘exotica’. Baxter heeft ook nog een lijntje naar de 101 Strings (elders op de LemonTree).
De ‘meisjes’ spelen een essentiële rol in Pet Sounds. Misschien was dat wel het concept van het conceptalbum? Hoe dan ook Wilson’s toenmalige vrouw Marilyn vond dat het album in ieder geval over haar en Wilson ging, getuige de songs ‘Caroline No’ en ‘You Still Believe in Me’. Echter, zo legt Wilson uit: “If you take the Pet Sounds album as a collection of art pieces, each designed to stand alone, yet which belong together, you'll see what I was aiming at. ... It wasn't really a song concept album, or lyrically a concept album; it was really a production concept album."
Dat laatste klopt helemaal, alle aandacht was gegeven aan het opbouwen van het perfecte geluid en een concept album? Daar was indertijd niet eens sprake van. Met terugwerkende kracht kun je alles wel een conceptalbum noemen, maar de term ontstaat later dan Pet Sounds en ook in een heel ander genre: de symfonische rock. En ook daar werd vies gekeken bij de term. Maar ja, die hokjes en die geesten. Misschien kwam de benaming door het feit dat dit geen dansalbum was, maar een luisterplaat. Anno 2019 zouden we zeggen een ‘next-level-album’. Toen was het een stap voorwaarts op alle gebieden en kwam popmuziek op een ander, hoger, niveau.

Dán maak je dus het ‘beste album ooit’ en reageert het publiek lauw. Nadat het album uitkwam ontstond er geen stormloop. Integendeel, de plaat kwam slechts tot de tiende plek in de Billboard lp-lijst. Voor Beach Boys begrippen ongekend laag. In het land van Beatlemania ging het beter: Pet Sounds eindigde op 2 in de Album Top40 en circuleerde zo’n zes maanden in het top tien gebied. Misschien lag het aan de promotie daar; het album werd verkocht als: "the most progressive pop album ever".
Het Amerikaanse inzicht kwam pas in 2004: Pet Sounds werd toen in het (Amerikaanse) National Recording Registry by the Library of Congress (hele mondvol) opgenomen als: "culturally, historically, or aesthetically significant." Dank Brian Wilson.

Wilson was er – samen met vrouw Marilyn - kapot van dat het album niet of nauwelijks verkocht. Zij, omdat ze dacht dat sommige songs over haar gingen, hij, omdat hij het zag als een meesterwerk dat nu niet begrepen werd. Feit was dat platenmaatschappij Capitol weinig deed aan promotie, omdat de groep sowieso al goed verkocht.

Misschien lag de tegenvallende verkoop wel aan de hoes. In alle opzichten is en blijft het een vreemde hoes, een groepje mannen met halflang haar die in de dierentuin van San Diego geitjes aan het voeren is. Daarboven een nogal groene achtergrond met kapitale letters voor bandnaam en titel. Er zijn in deze periode wel mooiere hoezen te vinden. Eigenlijk was de naam voor het album ‘Our Freaky Friends’ (die geiten dan). De mensen van de dierentuin waren niet heel blij met de actie, maar stemden in toen verteld werd dat dieren erg populair waren bij de tieners van toen. Uiteindelijk veranderede de naam van het album ten gunste van de geiten. Asher: “Brian had some proofs of the pictures they'd done at the zoo, and he told me they were thinking of calling the album Pet Sounds. The idea he had was that everybody has these sounds that they love, and this was a collection of his 'pet sounds.” Ging het nu om de dieren (pets) of zat er – volgens Jardine – een andere betekenis in de naam: "Pet" referred to slang for making out ("petting").” Kijkend naar de geiten haal je dat in ieder geval niet in je hoofd. Volgens deskundigen is dit het wanproduct van een maatschappij waar muziek en ‘kunst’ gescheiden zijn en alleen maar leiden tot banaliteit. Waarvan akte!

Ondanks de slome start werd Pet Sounds een album om rekening mee te houden, het verkocht weliswaar langzaam, maar haalde uiteindelijk toch platina. Meer en meer werd het ook opgehemeld en kwam het na jaren in de lijsten van ‘de beste albums ooit’. Zeker was het in die tijd een album waarop alles nieuw en anders was. Daarna was popmuziek niet meer hetzelfde. In die zin heeft het erg bijgedragen aan de ontwikkeling van popmuziek. Maar het is goed het album niet sec te bekijken als hét album. Gelukkig voelen anderen dat ook aan. C.W. Maloney (een muziekcommentator) voert aan: "The songs on Pet Sounds are great, but you have to wonder, given all the hype and mythology and our love of shallow nostalgia, what we mean when we call it a classic or Wilson a genius. Consider what Frank Zappa was doing in 1966, to say nothing of Miles Davis. Wilson's high reputation is evidence of our obsession with childlike innocence and the victory of boring poptimism." Hij heeft gelijk, maar blij word ik er zeker van, als is Zappa mijn Grote Held en heeft Freak Out, het album is ook uit 1966, op mij indertijd – en nu nog - veel meer indruk gemaakt dan Pet Sounds.

Ook qua presentatie was het een moeilijk album, door alle laagjes en de complexiteit van alle instrumenten kon het live niet gespeeld worden en al helemaal niet door The Beach Boys zelf, die er, zoals gezegd, toch al weinig mee op hadden. Om het alsnog aan het publiek te presenteren werd een versimpelde versie live gespeeld, maar dat kon niet zonder steun van extra musici uit de Wrecking Crew. Een meesterwerk maken brengt zo zijn nadelen met zich mee.
Het album is vroeger nooit in zijn geheel live gespeeld. Wel ‘Wouldn't It Be Nice, Sloop John B en God Only Knows’. Toen het wel kon, eind Jaren negentig, hield Wilson dat plan tegen, maar dat had te maken met het feit dat hij toen niet meer zijn eigen stukken zo goed kon zingen als in de jaren zestig. Desondanks deed hij dat alsnog toch, de man was best grillig te noemen, in 2000 en nog eens in 2002, maar dan onder zijn eigen naam.

Er zijn op het moment dat ik dit schrijf, 2020, 264 versies van het album bekend. Er zijn zowel stereo- als monoversies. Later, in het CD-tijdperk, kwam er een versie met drie bonustracks. Meest compleet en uitvoerig voorzien van uitleggende tekst is de vijftigste verjaardagseditie uit 2016. Een kloek boekwerk, bijna lp-groot met vier (!) cd’s: een cd met het geremasterde geluid van de originele monoversie, een stereo versie en additioneel materiaal, een tweede en derde disc met heel veel sessiewerk en alternatieve versies, een cd met live-versies en een blue-ray met een surround sound versies. Daarnaast foto’s van de dierentuinsessie en uitgebreide uitleg van opnames, musici etc. In de inleiding een tekst van Rolling Stone redacteur David Fricke, die nog maar eens vertelt hoe belangrijk dit album is. Vooral de sessiediscs zijn echte earopeners. Ze laten goed horen welke stappen gezet moesten worden om Wilson’s visie op tape te krijgen. Het was een hele klus, maar de moeite waard. Dat vond Beatle Paul McCartney indertijd ook. Hij vond het een geweldig album, met ‘God Only Knows’ als zijn favoriete song aller tijden en McCartney gaf ruiterlijk toe dat het aan de basis lag van hun album Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band. In die zin zou je de twee albums kunnen zien als een twee-eenheid en horen ze aldus allebei op die eerste plek, waarmee die discussie dan meteen beëindigd is. Aan de andere kant, ‘het beste’ is een vaag begrip en zoals het nu gehanteerd wordt hangt het er meer van af wie luistert. Ik zou de vraag niet kunnen beantwoorden, of wel, maar dan is het vooral een subjectief antwoord. Misschien ons er gewoon niet druk over maken en eigenlijk alleen maar genieten van de muziek, daar gaat het uiteindelijk om.
tekst: Paul Lemmens januari 2020 -  plaatjes: © Capitol